- บันทึกกำกับเล่ม
- รุ่งอรุณของการศึกษา เบิกฟ้าแห่งการพัฒนาที่ยั่งยืน
- -๑- เข้าสู่ยุคใหม่ของการพัฒนา – โลกก้าวไปถึงไหน
- ไทยเราอยู่ที่ใด
- ทางเลือกของสังคมไทย
- แนวคิดใหม่ในการพัฒนา
- ความคิดใหม่ตามมาด้วยถ้อยคำใหม่ๆ
- จากความเชี่ยวชาญเฉพาะด้าน สู่ความประสานเป็นองค์รวม
- มุ่งหาระบบชีวิตที่มีดุลยภาพ
- แยกตัวออกมาจะเป็นนาย แต่กลายเป็นทำลายตัวเอง
- เลิกคิดพิชิตธรรมชาติ วิทยาศาสตร์ถึงจุดหักเลี้ยว
- ความหวังของสังคมไทย ที่จะก้าวเข้าไปในยุคข่าวสารข้อมูล
- ภาวะแปลกแยกจากสภาพที่เป็นจริง และเกษตรกรรมแบบพึ่งพา
- ถ้าจะเป็นสังคมอุตสาหกรรม ก็ต้องมีชีวิตแบบนักผลิต
- เข้าสู่ยุคข่าวสารข้อมูล ได้เพิ่มทุนพัฒนาปัญญา หรือเอามาเสริมโมหะให้แก่กล้า
- ระวังจะได้แค่รับข่าวสาร แต่ไม่รู้จักสร้างสรรค์
- แยกไม่ได้ เลยไม่รู้จะเอาอะไรมาโยง
- การศึกษาที่ได้ผล ต้องให้คนสื่อสารเป็นด้วย
- “ทำเป็น” ที่ยังจำเป็น
- อุปกรณ์ที่เกื้อกูลแก่คนคิดเป็น
- -๒- รุ่งอรุณของการศึกษา
- “คิดเป็น” จะสมบูรณ์ เมื่อบรรจบกับ “คิดดี”
- จุดแยกเข้าสู่ทางแห่งการคิดเป็น และกระบวนการพัฒนา
- “คิดเป็น” ทำให้เห็นแง่มุมและทางเลือกที่จะไป
- “คิดเป็น” ในระบบแห่งการดำเนินชีวิตเป็น
- ดำเนินชีวิตเป็น ยังครอบคลุมอีกหลาย “เป็น”
- “คิดเป็น” คือแกนกลางของระบบการดำเนินชีวิตเป็น
- “เป็น” ที่สมบูรณ์ คือ พอดี ที่เรียกว่ามัชฌิมา
- คุณสมบัติหลักของคนมีประสิทธิภาพในยุคข่าวสารข้อมูล
- มองหาจริยธรรมได้ในระบบชีวิต ที่เป็นไปตามกฎเกณฑ์ของสัจธรรม
- ฐานะของจริยธรรม ในองค์รวมแห่งระบบชีวิตที่ดี
- ถ้าไม่เข้าถึงจริยธรรมที่แท้ ก็ได้แค่หัวข้อความประพฤติที่ดี
- คิดเป็น มองเห็นการพัฒนาเป็นองค์รวม
- คิดเป็น จะเกิดมีขึ้นได้อย่างไร
- การศึกษาเริ่ม เมื่อได้ตัวเร้าที่จะปลุกความคิดเป็น
- ไม่ใช่รู้จักหากัลยาณมิตรเท่านั้น ตัวเองก็ต้องเป็นกัลยาณมิตรด้วย
- วินัย คือการจัดสภาพให้เอื้อโอกาสแก่การพัฒนา
- การพัฒนาจะก้าวไป เมื่อมีแรงจูงใจใฝ่รู้ใฝ่สร้างสรรค์
- เมื่อมั่นใจในศักยภาพ ก็มุ่งมั่นพัฒนาตนให้เต็มที่
- จะพัฒนาตนได้ ต้องมีท่าทีต่อสิ่งทั้งหลายถูกต้อง
- เมื่อรู้จักมองตามเหตุปัจจัย ก็ได้เครื่องนำการพัฒนา ทั้งด้านปัญญาและการสร้างสรรค์
- ถ้าได้ความตื่นเร้าเป็นตัวเร่ง การพัฒนาก็ยิ่งไปได้รวด
- การศึกษาตลอดชีวิต กับทั้งชีวิตที่เป็นการศึกษา การศึกษาที่ชีวิตต้องหา กับชีวิตที่เป็นการศึกษาอยู่ในตัว
- เมื่อมีเหตุปัจจัย ชีวิตก็กลายเป็นการศึกษาไปเอง
- -๓- ฟ้าสาง ให้เห็นทางพัฒนาในสังคมไทย – จะพัฒนาสังคมไทย ก็ต้องรู้เข้าใจปัญหาเฉพาะของตัวเอง
- ต้องรู้เท่าทันทั้งปัญญาและปัญหา ของสังคมที่พัฒนานำหน้าเราไป
- ความเจริญที่รับเข้ามา แต่ไม่ย่อย
- ความเร่งร้อน ที่นำมาซึ่งความลักลั่น
- เมื่อพัฒนาไม่สมดุล องค์ประกอบก็ไม่ประสานเกื้อกูล
- คอยตามและรับจนเคย เลยลืมที่จะเป็นผู้นำและให้
- การปรับเปลี่ยนท่าทีครั้งใหญ่ ในกระบวนการพัฒนาของมนุษย์
- เมื่อยังไม่พัฒนา เห็นความพอดีว่าเป็นทุกข์ แต่ผู้ได้พัฒนารู้ว่า ความพอดีเป็นมรรคาแห่งสุข
- จะให้รักและอนุรักษ์ธรรมชาติ ก็ต้องทำเหตุปัจจัยที่จะให้รักและอนุรักษ์
- ปรับเปลี่ยนท่าทีใหม่แล้ว ผลดีที่จะได้คืออะไร
- พัฒนาครบถ้วน จึงจะเข้าถึงอิสรภาพ
- พัฒนาสี่ด้าน แต่โยงกันเป็นระบบอันเดียว
- จุดหมายของการศึกษา คือ จุดหมายของชีวิต การพัฒนาสู่อิสรภาพ ผ่านจุดหมายหลายระดับ
- คำโปรย
การปรับเปลี่ยนท่าทีครั้งใหญ่
ในกระบวนการพัฒนาของมนุษย์
ตอนต่อไปนี้ เป็นการเข้าสู่หลักการบางอย่าง ซึ่งไม่ค่อยจำเป็นต้องพูด เพราะได้พูดไว้ในโอกาสอื่นมากแล้ว
แต่ที่ควรกล่าวถึงอย่างหนึ่งก็คือ เรื่ององค์ประกอบ ๓ ประการ แห่งระบบการดำรงอยู่ที่ดีของมนุษย์ ที่พูดมาครั้งหนึ่งแล้ว แต่เป็นเรื่องที่เน้นกันในปัจจุบัน ซึ่งการพัฒนาทุกอย่างทุกด้านจะต้องคำนึงอยู่เสมอ จึงขอนำมาสรุปอีกทีหนึ่ง
คราวนี้เรามาดูลักษณะแห่งท่าทีการปฏิบัติของมนุษย์ ต่อองค์ประกอบ ๓ อย่างนั้น คือ ธรรมชาติ สังคม และตัวของมนุษย์เอง ว่าเป็นอย่างไร ระหว่างยุคที่ผ่านมา กับยุคต่อไป
๑. ธรรมชาติ มนุษย์มีท่าทีต่อธรรมชาติแบบไหน ได้บอกแล้วว่า ในยุคอุตสาหกรรมนั้น มนุษย์มีท่าทีต่อธรรมชาติแบบจะ “เอาชนะ” คือต้องการจะปราบหรือจะพิชิต จะควบคุมให้อยู่ในอำนาจ และใช้งานตามปรารถนา จนกลายเป็นการเอาเปรียบ เบียดเบียน และทำลายธรรมชาติ
แต่มาถึงยุคนี้ แนวโน้มก็เปลี่ยนไป กลายมาเป็นการที่จะอนุรักษ์ อยู่ร่วมแบบประสานกลมกลืน และรักษาสมดุล
๒. สังคม ในยุคที่แล้วมา ลักษณะการดำเนินชีวิตของมนุษย์ที่จะให้สำเร็จความมุ่งหมายของอุตสาหกรรม คือการ “แข่งขัน” ศัพท์สำคัญมากในยุคของการพัฒนาอุตสาหกรรม คือ competition แปลว่า การแข่งขัน
แต่พอมาถึงยุคนี้ แนวคิดแนวปฏิบัติก็มาเน้นมาย้ำกันให้เปลี่ยนไปสู่แนวทางที่ตรงข้ามกับการแข่งขัน คือเปลี่ยนไปสู่ความร่วมมือ เปลี่ยนจาก competition มาเน้น cooperation
ยุคนี้เน้นการร่วมมือมาก ขณะนี้ ไม่ว่าที่ไหน หนังสือ หรือตำรับตำราใหม่ๆ ตลอดจนองค์การสหประชาชาติเน้นแต่เรื่องนี้ บอกว่า ต้องมี cooperation
cooperation ที่ว่านี้ ไม่ใช่แค่ร่วมมือกันในหมู่ในกลุ่มเท่านั้น ไม่ใช่ร่วมมือกันในพวกของตน เพื่อจะไปแข่งกับพวกอื่นหรือประเทศอื่น แต่ต้องร่วมมือกันทั่วโลกทีเดียว เพราะว่าปัจจุบันนี้ ปัญหาเกิดขึ้นที่หนึ่งที่เดียว ก็กระเทือนไปทั่วโลก เราต้องรับปัญหาร่วมกัน ต้องพบแรงกระทบทุกอย่างร่วมกันหมด อย่างที่บอกไว้แต่ต้นว่า เดี๋ยวนี้เป็น one earth one world แล้ว จะต้องมี cooperation ถ้าตอนที่เป็น three worlds อาจจะยังต้องแข่งขันกันอยู่
อย่างไรก็ตาม ในทางปฏิบัติ มนุษย์ก็ยังไม่เจริญถึงขั้นนี้หรอก อันนี้ว่าถึงอุดมคติ คือเป็นเรื่องของความคิดและปัญญาที่รู้ว่าควรจะเป็น เพราะเห็นแล้วว่ามันต้องการและจำเป็น1
๓. มนุษย์ คือชีวิตคนหรือตัวมนุษย์เอง มนุษย์ในยุคอุตสาหกรรมที่เป็นมานั้น มีความมุ่งหมายใฝ่ฝันว่า จะ “เสพ-บริโภค”ให้ได้มากที่สุด จะสนองความต้องการของตนให้ได้มากที่สุด การที่จะพิชิตธรรมชาติ และการที่แข่งขันกัน ก็เพื่อให้ได้ผลสนองหรือบรรลุจุดหมายอันนี้ คือให้มนุษย์ได้เสพได้บริโภคได้มากที่สุด และถือว่าการเสพบริโภคได้มากที่สุด คือมีความสุขมากที่สุด
แต่ถึงปัจจุบันนี้ มนุษย์รู้ตัวแล้วว่า การทำเช่นนั้นเป็นไปไม่ได้ มนุษย์จะต้องรู้จักยับยั้งควบคุมตนเอง ต้องรู้จักประมาณ หรือพูดง่ายๆ ว่า รู้จักพอ
นักวิชาการอเมริกันบอกเองว่า ประเทศอเมริกามีประชากร ๖% ของโลก แต่บริโภคทรัพยากร ๕๐% ของโลก ถ้าทุกประเทศจะเป็นอยู่สุขสบายแบบอเมริกัน จะเอาทรัพยากรที่ไหนมากินมาใช้ได้เพียงพอ ในเมื่อคนเพียง ๖% กินหมดไป ๕๐% ของทรัพยากรแล้ว
ถ้าเพิ่มคนประเทศอื่นมาบริโภคอย่างคนอเมริกันอีก ๖% เป็น ๑๒% ก็กินทรัพยากรหมดโลกแล้ว คนที่เหลืออีก ๘๘% ก็ไม่ต้องกินอะไรใช่ไหม มันเป็นไปไม่ได้
การพัฒนาแบบนี้ ที่จะให้มนุษย์เสพหรือบริโภคให้ได้มากที่สุด เอาแต่วัตถุ เอาแต่เทคโนโลยี เอาแต่ด้านเศรษฐกิจ เป็นการพัฒนาที่ตันแน่ๆ ธรรมชาติก็เสียหายกลายเป็นพิษ ทรัพยากรก็ไม่พอ มนุษย์จะต้องแย่งชิงกัน เอารัดเอาเปรียบกันอย่างหนัก
อย่างไรก็ตาม พวกนักนิยมเทคโนโลยีพวกหนึ่งบอกว่าไม่เป็นไร ถึงโลกนี้จะพินาศ ก็จะไปพัฒนาโลกพระอังคารอยู่ใหม่ จริงๆ นะ พวกนี้เขาว่าอย่างนั้น
ตอนนี้ในอเมริกาก็มีคนสุดโต่ง ๒ พวก พวกหนึ่ง ปฏิเสธเทคโนโลยี ไม่เอาทั้งนั้น เทคโนโลยีไม่เอา จะอยู่กับธรรมชาติ ส่วนอีกพวกหนึ่งติดหลงเต็มที่ อะไรๆ ก็ต้องเทคโนโลยี
พวกที่สองนี้บอกว่า ถึงแม้สภาพแวดล้อมจะเสื่อมสิ้น โลกนี้อาจจะโทรมจนอยู่ไม่ได้ แต่เทคโนโลยีจะช่วยให้มนุษย์รอด เขาฝันถึงวิธีแก้ปัญหาว่า ตอนแรกจะไปสร้างสถานีอวกาศ แล้วจากนั้นก็จะไปพัฒนาดาวพระอังคารให้เป็นถิ่นที่อยู่ของมนุษย์ ก็แล้วแต่เขาจะคิดกันไป พวกนี้สุดโต่ง ไม่ใช่เป็นการแก้ปัญหาที่แท้จริง

No Comments
Comments are closed.