- บันทึกกำกับเล่ม
- รุ่งอรุณของการศึกษา เบิกฟ้าแห่งการพัฒนาที่ยั่งยืน
- -๑- เข้าสู่ยุคใหม่ของการพัฒนา – โลกก้าวไปถึงไหน
- ไทยเราอยู่ที่ใด
- ทางเลือกของสังคมไทย
- แนวคิดใหม่ในการพัฒนา
- ความคิดใหม่ตามมาด้วยถ้อยคำใหม่ๆ
- จากความเชี่ยวชาญเฉพาะด้าน สู่ความประสานเป็นองค์รวม
- มุ่งหาระบบชีวิตที่มีดุลยภาพ
- แยกตัวออกมาจะเป็นนาย แต่กลายเป็นทำลายตัวเอง
- เลิกคิดพิชิตธรรมชาติ วิทยาศาสตร์ถึงจุดหักเลี้ยว
- ความหวังของสังคมไทย ที่จะก้าวเข้าไปในยุคข่าวสารข้อมูล
- ภาวะแปลกแยกจากสภาพที่เป็นจริง และเกษตรกรรมแบบพึ่งพา
- ถ้าจะเป็นสังคมอุตสาหกรรม ก็ต้องมีชีวิตแบบนักผลิต
- เข้าสู่ยุคข่าวสารข้อมูล ได้เพิ่มทุนพัฒนาปัญญา หรือเอามาเสริมโมหะให้แก่กล้า
- ระวังจะได้แค่รับข่าวสาร แต่ไม่รู้จักสร้างสรรค์
- แยกไม่ได้ เลยไม่รู้จะเอาอะไรมาโยง
- การศึกษาที่ได้ผล ต้องให้คนสื่อสารเป็นด้วย
- “ทำเป็น” ที่ยังจำเป็น
- อุปกรณ์ที่เกื้อกูลแก่คนคิดเป็น
- -๒- รุ่งอรุณของการศึกษา
- “คิดเป็น” จะสมบูรณ์ เมื่อบรรจบกับ “คิดดี”
- จุดแยกเข้าสู่ทางแห่งการคิดเป็น และกระบวนการพัฒนา
- “คิดเป็น” ทำให้เห็นแง่มุมและทางเลือกที่จะไป
- “คิดเป็น” ในระบบแห่งการดำเนินชีวิตเป็น
- ดำเนินชีวิตเป็น ยังครอบคลุมอีกหลาย “เป็น”
- “คิดเป็น” คือแกนกลางของระบบการดำเนินชีวิตเป็น
- “เป็น” ที่สมบูรณ์ คือ พอดี ที่เรียกว่ามัชฌิมา
- คุณสมบัติหลักของคนมีประสิทธิภาพในยุคข่าวสารข้อมูล
- มองหาจริยธรรมได้ในระบบชีวิต ที่เป็นไปตามกฎเกณฑ์ของสัจธรรม
- ฐานะของจริยธรรม ในองค์รวมแห่งระบบชีวิตที่ดี
- ถ้าไม่เข้าถึงจริยธรรมที่แท้ ก็ได้แค่หัวข้อความประพฤติที่ดี
- คิดเป็น มองเห็นการพัฒนาเป็นองค์รวม
- คิดเป็น จะเกิดมีขึ้นได้อย่างไร
- การศึกษาเริ่ม เมื่อได้ตัวเร้าที่จะปลุกความคิดเป็น
- ไม่ใช่รู้จักหากัลยาณมิตรเท่านั้น ตัวเองก็ต้องเป็นกัลยาณมิตรด้วย
- วินัย คือการจัดสภาพให้เอื้อโอกาสแก่การพัฒนา
- การพัฒนาจะก้าวไป เมื่อมีแรงจูงใจใฝ่รู้ใฝ่สร้างสรรค์
- เมื่อมั่นใจในศักยภาพ ก็มุ่งมั่นพัฒนาตนให้เต็มที่
- จะพัฒนาตนได้ ต้องมีท่าทีต่อสิ่งทั้งหลายถูกต้อง
- เมื่อรู้จักมองตามเหตุปัจจัย ก็ได้เครื่องนำการพัฒนา ทั้งด้านปัญญาและการสร้างสรรค์
- ถ้าได้ความตื่นเร้าเป็นตัวเร่ง การพัฒนาก็ยิ่งไปได้รวด
- การศึกษาตลอดชีวิต กับทั้งชีวิตที่เป็นการศึกษา การศึกษาที่ชีวิตต้องหา กับชีวิตที่เป็นการศึกษาอยู่ในตัว
- เมื่อมีเหตุปัจจัย ชีวิตก็กลายเป็นการศึกษาไปเอง
- -๓- ฟ้าสาง ให้เห็นทางพัฒนาในสังคมไทย – จะพัฒนาสังคมไทย ก็ต้องรู้เข้าใจปัญหาเฉพาะของตัวเอง
- ต้องรู้เท่าทันทั้งปัญญาและปัญหา ของสังคมที่พัฒนานำหน้าเราไป
- ความเจริญที่รับเข้ามา แต่ไม่ย่อย
- ความเร่งร้อน ที่นำมาซึ่งความลักลั่น
- เมื่อพัฒนาไม่สมดุล องค์ประกอบก็ไม่ประสานเกื้อกูล
- คอยตามและรับจนเคย เลยลืมที่จะเป็นผู้นำและให้
- การปรับเปลี่ยนท่าทีครั้งใหญ่ ในกระบวนการพัฒนาของมนุษย์
- เมื่อยังไม่พัฒนา เห็นความพอดีว่าเป็นทุกข์ แต่ผู้ได้พัฒนารู้ว่า ความพอดีเป็นมรรคาแห่งสุข
- จะให้รักและอนุรักษ์ธรรมชาติ ก็ต้องทำเหตุปัจจัยที่จะให้รักและอนุรักษ์
- ปรับเปลี่ยนท่าทีใหม่แล้ว ผลดีที่จะได้คืออะไร
- พัฒนาครบถ้วน จึงจะเข้าถึงอิสรภาพ
- พัฒนาสี่ด้าน แต่โยงกันเป็นระบบอันเดียว
- จุดหมายของการศึกษา คือ จุดหมายของชีวิต การพัฒนาสู่อิสรภาพ ผ่านจุดหมายหลายระดับ
- คำโปรย
เมื่อพัฒนาไม่สมดุล องค์ประกอบก็ไม่ประสานเกื้อกูล
ว่าที่จริง ในยุคแรกเริ่มเร่งรัดสร้างความเจริญแบบตะวันตก ในสมัย ร. ๕ นั้น ทางด้านการศึกษา พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าฯ ไม่ได้ทรงมองข้ามการศึกษาศาสนาและปรัชญาแต่ประการใด แต่ตรงข้าม ทรงให้ความสำคัญอย่างมาก ดังที่ได้ทรงย้ำเน้นความสำคัญของการสอนพระพุทธศาสนาและศีลธรรมในวงการการศึกษาเป็นอย่างมาก ในยุคปรับปรุงประเทศครั้งนั้น
อย่างไรก็ตาม ไทยเราต้องการเพียงความรู้สมัยใหม่ของฝรั่งที่เราไม่มี (และกำลังตื่นกำลังเห่อ) จึงมุ่งเน้นที่จะรับเอาวิชาการเหล่านั้นเข้ามา ส่วนเรื่องศาสนาและปรัชญา เราถือว่าของไทยเรามีอยู่แล้ว และเรามั่นใจในความประเสริฐของสมบัติที่เรามีอยู่แล้ว คือหลักพระพุทธศาสนา ไปๆ มาๆ กลายเป็นว่าคนไทยได้ลืมเลือนเหินห่างแปลกแยกออกไปจากพื้นเพทั้งพระพุทธศาสนาและวัฒนธรรมของตนเอง
ในระยะยาวต่อมา ความตื่นเต้นต่อความเจริญแบบตะวันตกที่มีภาพเด่นในด้านความพรั่งพร้อมทางวัตถุก็ดี ความชื่นชมตื่นเต้นต่อวิชาการสมัยใหม่ของตะวันตกก็ดี ได้นำไปสู่ผลที่กระทบต่อภูมิธรรมภูมิปัญญาไทยอย่างน้อย ๒ ประการ คือ
๑. ความเสื่อมของคุณค่าทางจิตใจ ความไม่สนใจในศาสนาและคำสอนทางศีลธรรม พร้อมกับการหันไปมีค่านิยมแสวงหาความเจริญพรั่งพร้อมทางวัตถุ
๒. ความห่างเหินตลอดจนมีทัศนคติในทางดูถูกวัฒนธรรมพื้นเดิมของบ้านเมือง และละเลยทอดทิ้งภูมิธรรมภูมิปัญญาไทย
พูดโดยสรุป ภาพรวมของการสร้างความเจริญอย่างเร่งด่วนของประเทศไทย เนื่องจากภาวะบีบรัดทางการเมืองนี้ ก็คือ ความลักลั่น ไม่สมดุล ไม่สม่ำเสมอกัน ขององค์ประกอบทั้งหลายของสังคมไทย ที่เจริญเติบโตและก้าวหน้าไปอย่างไม่ประสานกลมกลืนกัน และช่องว่างในด้านต่างๆ เช่น
- ความเจริญก้าวหน้าของวิชาชีพชั้นสูง กับการละเลยวิชาการทางด้านความคิดและคุณธรรม
- การเฟื่องฟูของค่านิยมทางวัตถุ กับความลดต่ำของคุณค่าทางจิตใจ
- ความหลงใหลวัฒนธรรมตะวันตก กับการดูถูกวัฒนธรรมพื้นบ้าน
- ความเจริญเติบโตอย่างรวดเร็ว โดยกระจุกอยู่ในเมืองหลวง กับความล้าหลังแร้นแค้นลงของชนบทห่างไกล
- ความห่างเหินระหว่างพระสงฆ์กับคนรุ่นใหม่ และช่องว่างระหว่างกลุ่มชนที่มีการศึกษาสมัยใหม่ กับชุมชนชาวบ้านตามประเพณี
ซึ่งมีผลในทางซ้ำเติมปัญหา ช่องว่างระหว่างข้าราชการกับประชาชน ความเจริญของภาคราชการ กับความเสื่อมทรุดของชุมชนชาวบ้าน ดังนี้เป็นต้น
ผลที่เกิดขึ้นจากการสร้างความเจริญอย่างเร่งรัด มีทั้งผลดีและผลร้าย ผลดีก็คือ เราสามารถแก้ปัญหาเฉพาะหน้าตกไป รอดพ้น ไม่ตกเป็นอาณานิคม แต่ในระยะยาว เมื่อคนรุ่นหลังตามความเจริญแบบตะวันตกมาเรื่อยๆ มุ่งแต่จะให้ทันอย่างเขา ก็ไม่รู้ตัวว่าสภาพของตนเองในการสร้างความเจริญนั้นเป็นอย่างไร จับประเด็นไม่ได้ว่า ที่เราทำอย่างนั้นเพราะอะไร และเราไม่ได้ทำอะไรบ้าง ก็เลยปล่อยกระแสการสร้างความเจริญแบบนี้ ให้ดำเนินสืบมาโดยไม่ได้ปรับตัวใหม่
จนกระทั่งในระยะยาวปรากฏว่า สังคมลักลั่นไปหมด ส่วนนี้แซงหน้า ล้ำไปโน่น ส่วนโน้นล้าหลังอยู่นั่น องค์ประกอบของสังคมไม่กลมกลืน ไม่ประสานกัน ไปด้วยกันไม่ได้ เป็นปัญหาแก่การพัฒนาในปัจจุบัน นี่คือสภาพปัญหาของประเทศชาติที่ได้เป็นมาและยังเป็นอยู่
แม้แต่ในชุมชนเล็กๆ ขอยกตัวอย่างเช่นในชนบทขณะนี้ เรานิยมพูดกันว่า ชุมชนย่อยๆ ในชนบทนี้แบ่งเป็นองค์ประกอบ ๓ อย่าง คือ บ้าน วัด และโรงเรียน ผลจากการพัฒนาที่เป็นมาตั้งแต่ยุคนั้นปรากฏผลระยะยาว คือการห่างเหิน และลักลั่นกัน ขอให้ดูว่า บ้าน วัด กับโรงเรียน ส่วนไหนเป็นชุมชนสมัยใหม่ ส่วนไหนเป็นชุมชนแบบประเพณี และชุมชนเหล่านี้พูดกันรู้เรื่องแค่ไหน มีความลักลั่นกันแค่ไหน นี่คือตัวอย่างของการพัฒนาที่ลักลั่นไม่สมดุล1
ถ้าการพัฒนาเป็นไปด้วยดี องค์ประกอบทุกส่วนจะต้องสมาน กลมกลืน ประสานกัน เกื้อกูลกัน และเป็นไปโดยสมดุล ไปกันได้ ช่วยกันได้ แล้วชุมชนจะพึ่งตัวเองได้ด้วย แต่ตามที่เป็นอยู่นี้ บ้าน วัด และโรงเรียน มีความรู้ความเข้าใจอะไรต่างๆ ไปคนละอย่าง คนละขั้น ช่วยกันไม่ค่อยได้เลย ส่วนทางฝ่ายราชการ แทนที่จะไปเป็นตัวประสาน ไปช่วยเอื้ออำนวยความสะดวกให้ชุมชนเขาพัฒนากันเอง แต่บางทีกลายเป็นว่าราชการไปทำให้เสียหมด ทำให้องค์ประกอบทั้ง ๓ ของชุมชนนั้นไม่หัด และไม่รู้จักที่จะร่วมมือกันช่วยตัวเอง
นี่ก็เป็นปัญหาการพัฒนาประเทศอย่างหนึ่ง ที่เป็นเรื่องสำคัญมาก จะต้องจับจุดให้ได้ อย่างน้อยต้องรู้ตัวไว้ และพยายามที่จะแก้ไข โดยสร้างความสมดุลขึ้นมา ทำอย่างไรจะให้ชุมชนย่อย ที่ประกอบด้วยบ้าน-วัด-โรงเรียน นี่ ปรับตัวขึ้นมาสู่ระดับที่ประสานกลมกลืน ไปด้วยกันได้ พูดกันรู้เรื่อง แล้วก็มาเอื้ออำนวยแก่กันเองได้ แล้วชุมชนจะพึ่งตนเองได้ ถ้าทำไม่ได้ ชุมชนนั้นก็พึ่งตนเองไม่ได้ตลอดไป

No Comments
Comments are closed.