เมื่อมีเหตุปัจจัย ชีวิตก็กลายเป็นการศึกษาไปเอง

10 กันยายน 2533

เมื่อมีเหตุปัจจัย ชีวิตก็กลายเป็นการศึกษาไปเอง

รุ่งอรุณของการศึกษานั้น ถ้าจะเปรียบเทียบเพื่อให้จำง่ายๆ ก็คล้ายกับว่า ตัวนำและตัวหนุนทั้ง ๗ ตัวนี้เป็นองค์ประกอบ ๗ สีของแสงรุ้ง หรือรุ้ง ๗ สี กล่าวคือลำแสงของพระอาทิตย์ที่ส่งมาแยกได้เป็นแสงสีต่างๆ ที่เป็นองค์ประกอบ ๗ สี รวมกันเข้าเป็นแสงพระอาทิตย์ที่ส่องมา

เมื่อแสงส่องขึ้นมาที่เรียกว่ารุ่งอรุณแล้ว พระอาทิตย์ก็จะขึ้นแน่นอน เราก็จะได้ความสว่างจากแสงอาทิตย์ หลักธรรมชุดนี้ จึงเรียกชื่อ ๒ อย่าง คือ ในแง่การศึกษา เรียกว่า รุ่งอรุณของการศึกษา ในแง่มรรค เป็นวิถีชีวิต เรียกว่า บุพนิมิตของชีวิตที่ดีงาม

บุพนิมิตคือสิ่งส่อแสดงเบื้องต้น หรือสิ่งส่องนำ มาจาก นิมิต แปลว่าเครื่องหมาย กับ บุพ แปลว่าเบื้องต้น ธรรมชุดนี้เป็นบุพนิมิตแห่งมรรค จึงแปลว่า เครื่องหมายแสดงเบื้องต้นของวิถีชีวิตที่ดีงาม แปลเป็นไทยง่ายๆ ว่า แสงเงินแสงทองของชีวิตที่ดีงาม

ชีวิตที่ดีงามจะเริ่มต้นในเมื่อมีหลักธรรมชุดนี้ ก็เลยเรียกอีกอย่างหนึ่งว่า “หลักธรรมก่อนมรรค” หรือ “ธรรมนำหน้ามรรค”

เวลาศึกษาหลักธรรม เรามักจะเน้นไปที่มรรค และไตรสิกขา โดยไม่ได้ดูว่า ก่อนมรรค และเบื้องต้นที่จะเข้าสู่ไตรสิกขามีอะไร องค์ประกอบก่อนมรรค หรือข้อปฏิบัติเบื้องต้นที่จะนำเข้าสู่ไตรสิกขา ก็คือธรรม ๗ อย่างนี้เอง ซึ่งมีความสำคัญมาก

เราต้องการมีชีวิตที่ดี ก็ใช่แล้ว แต่ทำอย่างไรเราจึงจะมีชีวิตอย่างนั้นได้ เราก็ต้องมีธรรม ๗ ตัวนี้ เราพูดว่า ชีวิตที่ดีต้องมีสัมมา-ทิฏฐิ เป็นต้น รวม ๘ อย่าง คือ มีความเห็นชอบ แล้วก็มีความคิดชอบ มีการกระทำทางกายชอบ พูดชอบ ทำอาชีพชอบ เพียรพยายามชอบ มีสติชอบ มีสมาธิชอบ นั้นคือตัวชีวิตที่ดี แต่ทำอย่างไรจะไปถึงจุดนั้นได้ คือจึงจะมีชีวิตที่ประกอบด้วยความเห็นชอบ เป็นต้นนั้นได้ นี่แหละ เราไม่ได้พูดกันถึงตัวต้นทางหรือช่วงต้นก่อนเข้าสู่ทางนี้ ว่าจะต้องมีตัวนำวิถีนี้ แล้วตัวนำวิถีนี้จึงนำตัวจริงของวิถีนั้นมา

ตัวจริงนั้นเพียงบอกให้รู้ว่า วิถีชีวิตที่ดีเป็นอย่างนี้ แต่พอมีส่วนประกอบของรุ่งอรุณ ๗ อย่างนี้แล้ว องค์ทั้ง ๘ ของวิถีนั้นก็ตามมาเอง ด้วยเหตุนี้จึงได้นำหลักรุ่งอรุณของการศึกษา ๗ ประการ มาแสดงไว้ และจะขอพูดให้เป็นคำไทยง่ายๆ (ถ้าใครจะช่วยกันคิดหาคำที่สั้นกระทัดรัดกว่านี้ และเป็นคำคล้องจองให้ด้วยก็ยิ่งดีแต่ในที่นี้จะขอเสนอไว้ก่อน)

ธรรมที่เป็น รุ่งอรุณของการศึกษา ๗ ประการ คือ1

  1. รู้จักเลือกหาแหล่งความรู้และแบบอย่างที่ดี
  2. มีชีวิตและอยู่ร่วมสังคมเป็นระเบียบด้วยวินัย
  3. พร้อมด้วยแรงจูงใจใฝ่รู้ ใฝ่สร้างสรรค์
  4. มุ่งมั่นพัฒนาตนให้เต็มศักยภาพ
  5. ปรับทัศนคติและค่านิยมให้สมแนวเหตุผล
  6. มีสติกระตือรือร้น ตื่นตัวตลอดเวลา
  7. .แก้ปัญหาและพึ่งพาตนได้ด้วยความรู้คิด

เรื่องที่พูดมาทั้งหมด ก็จบลงด้วยหลักรุ่งอรุณของการศึกษา ถ้ามีหลักรุ่งอรุณนี้แล้วไม่ต้องกลัว ไม่ว่าจะเป็นสังคมแบบเกษตร หรืออุตสาหกรรม หรือข้อมูลข่าวสาร คนที่การศึกษาของเราผลิตออกมาย่อมเป็นผู้พร้อมที่จะอยู่ได้อย่างดีในทุกสภาพชีวิต

เขาจะปรับตัวเองให้เข้ากับสถานการณ์ และสภาพนั้นได้ จะเข้ากับสังคมแต่ละแบบนั้นได้ โดยรู้จุดเน้นที่จะต้องปรับตัวหรือต้องแก้ไขเป็นพิเศษ จะทำให้ชีวิตและสังคมที่เขาร่วมอยู่นั้นๆ เป็นชีวิตและสังคมที่ดีที่สุด เท่าที่จะเป็นไปได้ เช่น

ถ้าอยู่ในสังคมเกษตร จะต้องรู้จักอยู่อย่างกลมกลืนและเกื้อกูลกันกับธรรมชาติ ด้วยความรู้เท่าทันวิถีของธรรมชาติ สามารถใช้สิ่งที่มีที่เป็นในธรรมชาติให้เป็นประโยชน์อย่างมีประสิทธิภาพที่สุด โดยมีการเกษตรที่พึ่งตนเองได้

ถ้าเข้าสู่สังคมอุตสาหกรรม จะต้องเป็นนักผลิต ไม่ใช่เป็นแค่นักบริโภค ต้องมีนิสัยรักงาน ต้องมีความชำนาญพิเศษเฉพาะด้าน และต้องมีความเป็นเลิศทางวิชาการ พร้อมกันนั้น ก็ต้องสามารถรักษาสุขภาพจิตและอนุรักษ์ธรรมชาติแวดล้อมไว้ได้ด้วยดี ควบคู่ไปกับการพัฒนาอุตสาหกรรม

ถ้าเข้าสู่สังคมข้อมูลข่าวสาร จะต้องสื่อสารเป็น โดยรู้จักเลือกรับ จัดสรร ถ่ายทอด และใช้ข้อมูลข่าวสารให้เป็นประโยชน์ ให้ข้อมูลข่าวสารเป็นเครื่องพัฒนาสติปัญญา มิใช่เป็นเครื่องเพิ่มพูนโมหะ

ดังนี้เป็นต้น พอรุ่งอรุณแล้ว ก็จะสว่างต่อไปอย่างแน่นอน

รุ่งอรุณของการศึกษา เบิกฟ้าแห่งการพัฒนาที่ยั่งยืน

การศึกษาตลอดชีวิต กับทั้งชีวิตที่เป็นการศึกษา การศึกษาที่ชีวิตต้องหา กับชีวิตที่เป็นการศึกษาอยู่ในตัว -๓- ฟ้าสาง ให้เห็นทางพัฒนาในสังคมไทย – จะพัฒนาสังคมไทย ก็ต้องรู้เข้าใจปัญหาเฉพาะของตัวเอง

เชิงอรรถ

  1. รุ่งอรุณของการศึกษา หรือแสงเงินแสงทองของชีวิตที่ดีงาม หรือบุพนิมิตแห่งมรรค หรือองค์ธรรมก่อนมรรค ๗ ประการนี้ มีหัวข้อและคำแปลในหนังสือ ธรรมนูญชีวิต ดังนี้

    ๑. กัลยาณมิตตตา (มีกัลยาณมิตร) แสวงแหล่งปัญญาและแบบอย่างที่ดี

    ๒. สีลสัมปทา (ทำศีลให้ถึงพร้อม) มีวินัยเป็นฐานของการพัฒนาชีวิต

    ๓. ฉันทสัมปทา (ทำฉันทะให้ถึงพร้อม) มีจิตใจใฝ่รู้ใฝ่สร้างสรรค์

    ๔. อัตตสัมปทา (ทําตนให้ถึงพร้อม) มุ่งมั่นฝึกตนจนเต็มสุดภาวะที่ความเป็นคนจะให้ถึงได้

    ๕. ทิฏฐิสัมปทา (ทำทิฏฐิให้ถึงพร้อม ) ถือหลักเหตุปัจจัยมองอะไรๆตามเหตุและผล

    ๖. อัปปมาทสัมปทา (ทำความไม่ประมาทให้ถึงพร้อม) ตั้งตนอยู่ในความไม่ประมาท

    ๗. โยนิโสมนสิการสัมปทา (ทำโยนิโสมนสิการให้ถึงพร้อม) ฉลาดคิดแยบคายให้ได้ประโยชน์และความจริง

No Comments

Comments are closed.