- บันทึกกำกับเล่ม
- รุ่งอรุณของการศึกษา เบิกฟ้าแห่งการพัฒนาที่ยั่งยืน
- -๑- เข้าสู่ยุคใหม่ของการพัฒนา – โลกก้าวไปถึงไหน
- ไทยเราอยู่ที่ใด
- ทางเลือกของสังคมไทย
- แนวคิดใหม่ในการพัฒนา
- ความคิดใหม่ตามมาด้วยถ้อยคำใหม่ๆ
- จากความเชี่ยวชาญเฉพาะด้าน สู่ความประสานเป็นองค์รวม
- มุ่งหาระบบชีวิตที่มีดุลยภาพ
- แยกตัวออกมาจะเป็นนาย แต่กลายเป็นทำลายตัวเอง
- เลิกคิดพิชิตธรรมชาติ วิทยาศาสตร์ถึงจุดหักเลี้ยว
- ความหวังของสังคมไทย ที่จะก้าวเข้าไปในยุคข่าวสารข้อมูล
- ภาวะแปลกแยกจากสภาพที่เป็นจริง และเกษตรกรรมแบบพึ่งพา
- ถ้าจะเป็นสังคมอุตสาหกรรม ก็ต้องมีชีวิตแบบนักผลิต
- เข้าสู่ยุคข่าวสารข้อมูล ได้เพิ่มทุนพัฒนาปัญญา หรือเอามาเสริมโมหะให้แก่กล้า
- ระวังจะได้แค่รับข่าวสาร แต่ไม่รู้จักสร้างสรรค์
- แยกไม่ได้ เลยไม่รู้จะเอาอะไรมาโยง
- การศึกษาที่ได้ผล ต้องให้คนสื่อสารเป็นด้วย
- “ทำเป็น” ที่ยังจำเป็น
- อุปกรณ์ที่เกื้อกูลแก่คนคิดเป็น
- -๒- รุ่งอรุณของการศึกษา
- “คิดเป็น” จะสมบูรณ์ เมื่อบรรจบกับ “คิดดี”
- จุดแยกเข้าสู่ทางแห่งการคิดเป็น และกระบวนการพัฒนา
- “คิดเป็น” ทำให้เห็นแง่มุมและทางเลือกที่จะไป
- “คิดเป็น” ในระบบแห่งการดำเนินชีวิตเป็น
- ดำเนินชีวิตเป็น ยังครอบคลุมอีกหลาย “เป็น”
- “คิดเป็น” คือแกนกลางของระบบการดำเนินชีวิตเป็น
- “เป็น” ที่สมบูรณ์ คือ พอดี ที่เรียกว่ามัชฌิมา
- คุณสมบัติหลักของคนมีประสิทธิภาพในยุคข่าวสารข้อมูล
- มองหาจริยธรรมได้ในระบบชีวิต ที่เป็นไปตามกฎเกณฑ์ของสัจธรรม
- ฐานะของจริยธรรม ในองค์รวมแห่งระบบชีวิตที่ดี
- ถ้าไม่เข้าถึงจริยธรรมที่แท้ ก็ได้แค่หัวข้อความประพฤติที่ดี
- คิดเป็น มองเห็นการพัฒนาเป็นองค์รวม
- คิดเป็น จะเกิดมีขึ้นได้อย่างไร
- การศึกษาเริ่ม เมื่อได้ตัวเร้าที่จะปลุกความคิดเป็น
- ไม่ใช่รู้จักหากัลยาณมิตรเท่านั้น ตัวเองก็ต้องเป็นกัลยาณมิตรด้วย
- วินัย คือการจัดสภาพให้เอื้อโอกาสแก่การพัฒนา
- การพัฒนาจะก้าวไป เมื่อมีแรงจูงใจใฝ่รู้ใฝ่สร้างสรรค์
- เมื่อมั่นใจในศักยภาพ ก็มุ่งมั่นพัฒนาตนให้เต็มที่
- จะพัฒนาตนได้ ต้องมีท่าทีต่อสิ่งทั้งหลายถูกต้อง
- เมื่อรู้จักมองตามเหตุปัจจัย ก็ได้เครื่องนำการพัฒนา ทั้งด้านปัญญาและการสร้างสรรค์
- ถ้าได้ความตื่นเร้าเป็นตัวเร่ง การพัฒนาก็ยิ่งไปได้รวด
- การศึกษาตลอดชีวิต กับทั้งชีวิตที่เป็นการศึกษา การศึกษาที่ชีวิตต้องหา กับชีวิตที่เป็นการศึกษาอยู่ในตัว
- เมื่อมีเหตุปัจจัย ชีวิตก็กลายเป็นการศึกษาไปเอง
- -๓- ฟ้าสาง ให้เห็นทางพัฒนาในสังคมไทย – จะพัฒนาสังคมไทย ก็ต้องรู้เข้าใจปัญหาเฉพาะของตัวเอง
- ต้องรู้เท่าทันทั้งปัญญาและปัญหา ของสังคมที่พัฒนานำหน้าเราไป
- ความเจริญที่รับเข้ามา แต่ไม่ย่อย
- ความเร่งร้อน ที่นำมาซึ่งความลักลั่น
- เมื่อพัฒนาไม่สมดุล องค์ประกอบก็ไม่ประสานเกื้อกูล
- คอยตามและรับจนเคย เลยลืมที่จะเป็นผู้นำและให้
- การปรับเปลี่ยนท่าทีครั้งใหญ่ ในกระบวนการพัฒนาของมนุษย์
- เมื่อยังไม่พัฒนา เห็นความพอดีว่าเป็นทุกข์ แต่ผู้ได้พัฒนารู้ว่า ความพอดีเป็นมรรคาแห่งสุข
- จะให้รักและอนุรักษ์ธรรมชาติ ก็ต้องทำเหตุปัจจัยที่จะให้รักและอนุรักษ์
- ปรับเปลี่ยนท่าทีใหม่แล้ว ผลดีที่จะได้คืออะไร
- พัฒนาครบถ้วน จึงจะเข้าถึงอิสรภาพ
- พัฒนาสี่ด้าน แต่โยงกันเป็นระบบอันเดียว
- จุดหมายของการศึกษา คือ จุดหมายของชีวิต การพัฒนาสู่อิสรภาพ ผ่านจุดหมายหลายระดับ
- คำโปรย
ต้องรู้เท่าทันทั้งปัญญาและปัญหา
ของสังคมที่พัฒนานำหน้าเราไป
การรู้เท่าทันข่าวสารข้อมูล ในด้านที่จะต้องเน้นเฉพาะคือ การรู้เท่าทันสังคมอุตสาหกรรม เพราะว่า ประเทศที่นำหน้าเราในการพัฒนาแล้ว ซึ่งกำลังมีปัญหามากมายอย่างที่เป็นอยู่นี้ ก็คือประเทศอุตสาหกรรมชั้นนำทั้งหลาย เราต้องรู้เท่าทันประเทศเหล่านี้
เราต้องรู้เท่าทันว่า ประเทศพัฒนาแล้วพวกนี้ขณะนี้มีสภาพเป็นอย่างไร มีแนวโน้มอย่างไร อย่างประเทศอเมริกา ขณะนี้ มีแนวโน้มที่จะเป็นอย่างไร ทั้งแนวโน้มในด้านเสื่อม และในด้านเจริญ ตลอดจนแนวโน้มในแง่ของความปรารถนา หรือใฝ่ฝัน มองดูว่าเขาต้องการให้สังคมของเขาเป็นอย่างไร ที่สำคัญขั้นรากฐาน คือ ต้องรู้แนวโน้มในทางความคิดว่าเป็นอย่างไร มีความคิดใหม่ๆ อะไร ต้องตามให้ทันให้หมด
ไม่เฉพาะแนวโน้มที่จะเกิดต่อไปเท่านั้น เราจะต้องรู้เท่าทันอดีตด้วย โดยจะต้องศึกษาอดีตในแง่ของการมองเหตุปัจจัย เช่นว่า อะไรทำให้อเมริกาเป็นอย่างนี้ จะต้องวิเคราะห์สังคมอเมริกัน อย่างน้อยให้ได้อย่างที่อเมริกันวิเคราะห์เรา อเมริกาเข้ามาวิเคราะห์สังคมไทยมากเหลือเกิน ให้ทุนคนเข้ามาวิจัย ทำวิทยานิพนธ์ เก็บข้อมูลอะไรต่ออะไรเอาไปเยอะแยะหมด เขาได้ประโยชน์ เพราะเขาจะปฏิบัติต่อเรื่องอะไร เขาก็ต้องรู้เรื่องนั้น
อันนี้เป็นหลักกลางๆ อย่างที่ว่ามาแต่ต้นแล้วว่า จะปฏิบัติต่ออะไรได้ถูกต้อง ก็ต้องรู้เรื่องนั้น ถ้าเราจะเป็นประเทศอุตสาหกรรม หรือเป็นประเทศพัฒนา แต่เราไม่รู้เรื่องของประเทศอุตสาหกรรม ไม่รู้ปัญหาของประเทศพัฒนาแล้ว เราจะเป็นประเทศอุตสาหกรรม และเป็นประเทศพัฒนาที่ดีไม่ได้เลย
เพราะฉะนั้น เราจะต้องรู้จักประเทศอเมริกาให้ดีกว่าที่คนอเมริกันรู้ ในบางแง่ที่มีความสำคัญต่อสังคมของเราและประโยชน์สุขของมนุษยชาติ เป็นความจริงว่า เรื่องของอเมริกาบางแง่เรารู้ได้ดีกว่าที่คนอเมริกันรู้ เพราะว่า คนต่างวัฒนธรรม มักมองเห็นวัฒน-ธรรมที่ต่างนั้นชัดเจนกว่าเจ้าของวัฒนธรรมเอง เหมือนอย่างคนอเมริกันมาศึกษาเรา เขามองเห็นหลายอย่างที่เราไม่เคยมอง หรือมองไม่เห็น1
เราจะต้องศึกษาวิเคราะห์สังคมที่เจริญแล้ว ทั้งอเมริกาทั้งญี่ปุ่น และประเทศที่ก้าวล้ำนำหน้าทั้งหลาย จะต้องกำหนดไว้ในนโยบายของรัฐ
โดยเฉพาะในทางการศึกษา จะต้องมีการตั้งกลุ่มวิเคราะห์วิจัยสังคมอเมริกัน วิเคราะห์วิจัยสังคมญี่ปุ่น ว่าเป็นอย่างไร ทุกแง่ทุกด้าน2
ลองมองดูที่ฝรั่งวิเคราะห์เรา อย่างตอนที่การเมืองของ Southeast Asia เป็นปัญหา เขาก็ตั้งแผนก/โครงการ/ศูนย์ศึกษาเรื่อง Southeast Asia ขึ้นมา ไม่ใช่ตั้งเฉพาะหน่วยงานทางการเมือง แต่มหาวิทยาลัยต่างๆ ก็ตั้ง เช่น มหาวิทยาลัย Northern Illinois ก็มี Center for Southeast Asian Studies มหาวิทยาลัย Cornell ก็มี Southeast Asia Program และยังมีในมหาวิทยาลัยอื่นๆ อีกหลายแห่ง
สถาบันเหล่านี้บางแห่งก็เน้นมาที่เมืองไทย อย่างที่มหาวิทยาลัยคอร์เนลล์ เขามีสายอยู่ในเมืองไทย เขาให้บริษัทหรือร้านค้าบางร้านรับทำหน้าที่หาหนังสือให้เขา เมืองไทยมีหนังสืออะไรใหม่เกิดขึ้น แม้แต่ในงานศพ เขาก็ให้รวมทุกเล่มส่งไปไว้ที่ห้องสมุดภาษาไทยของเขา เขาเอาถึงขนาดนี้ ในเรื่องข้อมูลข่าวสารนั้นเขาให้ความสำคัญมานานแล้ว เขาว่ามาก่อนเรา เขารู้เรื่องของเรามากมาย จนเราจะกลายเป็นผู้ตามเขา แม้แต่ในเรื่องของตัวเราเอง
ที่ห้องสมุดภาษาไทย อย่างที่มหาวิทยาลัย Northern Illinois ในระยะที่มีปัญหา Southeast Asia โดยเฉพาะสงครามเวียดนามกำลังแรง หนังสือพิมพ์รายวันไทยทุกฉบับ มีในไมโครฟิล์มของศูนย์ศึกษาอาเซียตะวันออกเฉียงใต้ของมหาวิทยาลัยแห่งนั้น
ฉะนั้น ถ้าเราจะเข้าสู่ยุคข่าวสารข้อมูล แต่เราไม่รู้จักใช้ข่าวสารข้อมูลให้เป็นประโยชน์ ก็ยากที่จะก้าวไปด้วยดี เราต้องทันเขา ต้องวิเคราะห์ ต้องรู้จักสังคมของเขา ตลอดจนรู้เหตุปัจจัยแห่งความเจริญ และความเสื่อมของเขา รู้เหตุปัจจัยที่ทำให้เขามาเป็นอย่างนี้
คนโง่ตื่นเต้นกับผลความเจริญที่มองเห็น แต่คนฉลาดจะมองค้นหาเหตุแห่งความเจริญของเขา
คนฉลาดมองดูอย่างคนที่คิดเป็น ย่อมไม่มัวแต่ตื่นเต้นกับภาพความเจริญที่เป็นผล แต่จะมองวิเคราะห์สืบสาวไปหาเหตุปัจจัยว่า ที่เขาเจริญได้อย่างนี้เป็นมาอย่างไร ถ้าไม่รู้จักคิด ก็ได้แค่ตื่นเต้นที่เขาเจริญ และคอยมองว่าเขาจะมีอะไรให้ เท่านั้นก็จบ
เป็นอันว่า เราจะต้องรู้เท่าทันสังคมอุตสาหกรรม และสังคมที่พัฒนาแล้ว รวมทั้งแนวโน้ม ปัญหา และเหตุปัจจัยทุกอย่างที่เกี่ยวข้อง
โดยเฉพาะแนวคิดชั้นนำระดับหัวกะทิ ต้องตามให้ทันและจับให้ได้หมด มิฉะนั้นเราจะเป็นผู้ตามเขาตลอด ความคิดของเขาไปข้างหน้าโน้นแล้ว เรายังตามไปเรียนความคิดเก่าๆ ข้างหลังเขาไปเรื่อยๆ ถ้าเป็นอย่างนี้เราจะเป็นผู้ล้าหลังเรื่อยไป ดังนั้น จะต้องเข้าถึงวงการชั้นนำในทางความคิด มีความคิดอะไรใหม่ๆ ต้องทันหมด เพื่อจะนำเอามาเทียบเคียงในการที่จะพัฒนาสังคมต่อไป
มีผู้ถามว่า ทำไมทั้งๆ ที่ก็น่าจะเห็นว่าประเทศฝรั่งที่พัฒนากันไปแบบนั้นแล้วต้องพบปัญหาต่างๆ อะไรบ้าง และทางเลือกที่จะให้เราหลีกหลบปัญหาเหล่านั้นไปได้ ก็น่าจะมี อย่างที่ว่าแม้แต่จะข้ามยุคอุตสาหกรรม เข้ายุคข่าวสารข้อมูลไปเลยก็ได้ แต่ทำไมประเทศไทยเราก็ยังจะเดินเข้าไปหาปัญหาเหล่านั้น และจะหนักกว่าเขาเสียอีก
เรื่องนี้ ถ้าตอบอย่างกว้างๆ ก็เป็นเรื่องเกี่ยวกับคุณภาพคนของเรานั่นแหละ เป็นเรื่องที่คนไทยทั้งหมดมีส่วนร่วมกันทำเหตุปัจจัย จะต้องรับผิดชอบด้วยกัน
แต่ถ้าจะมองให้แคบเข้ามา เป้าที่จะโทษก็ต้องเน้นไปที่ผู้นำ เป็นปัญหาในด้านบริหาร หรือหนักไปทางด้านบริหาร สาเหตุของเรื่องนี้ คือ นักบริหาร หรือผู้ปกครองประเทศของเรา ไม่ใช่ผู้ที่มาทางสายความคิด แต่ส่วนมากเป็นผู้ที่ถนัดหรือเก่งทางด้านกำลัง
การที่จะแก้ปัญหาก็ลำบากอยู่ เราจะทำอย่างไร เราก็ต้องให้ความคิด แม้ว่าเขาจะไม่ค่อยเห็นความสำคัญของความคิดนัก แต่ก็ต้องกระตุ้นเขา ให้รู้จักดูที่อื่นบ้าง
ที่ว่าจะเจริญอย่างอเมริกา เรารู้จักอเมริกาหรือเปล่า หรือมองเห็นแค่ภาพผิวเผินเท่านั้น แล้วดูประเทศใกล้เคียง ประเทศที่เขากำลังพัฒนาที่อยู่ในระดับก้าวหน้า พวกนี้เราต้องทัน ไม่ว่าจะเป็นฮ่องกง เกาหลี ใต้หวัน สิงคโปร์ จนกระทั่งญี่ปุ่น เราต้องรู้ว่าขณะนี้เขาเป็นอย่างไร เริ่มตั้งแต่สภาพการศึกษา
แนวทางของเขานั้นชัดทีเดียว ที่เขานำมาได้นี่ เพราะเขาพัฒนาทางด้านการศึกษาขึ้นมานำการพัฒนาเทคโนโลยี ถ้าเขาจะก้าวทันความเจริญทางอุตสาหกรรม เขาจะต้องวางแผนด้านกำลังคนให้เข้มพอ ต้องให้การศึกษาทางวิทยาศาสตร์อย่างดีให้เป็นฐานของการพัฒนาเทคโนโลยี ที่จะมาสร้างความก้าวหน้าทางอุตสาหกรรม
แต่เราจะไม่เอาแค่นั้น คือ ตอนแรกเรารู้ตระหนักว่าการศึกษาจะต้องสอดคล้องกับเป้าหมาย และแนวทางในการพัฒนา และให้การศึกษาเป็นส่วนที่นำการพัฒนา แต่นอกเหนือขึ้นไปกว่านั้น เราต้องมองด้วยว่าประเทศเหล่านั้นมีปัญหาอะไรที่เป็นจุดอ่อนเป็นข้อบกพร่อง เราจะต้องเติมให้เต็ม
ในส่วนที่พวกนั้นยังมีปัญหา หรือยังขาดตกบกพร่องอยู่ เราจะต้องทำให้ดียิ่งกว่าเขาขึ้นไปอีก ซึ่งทั้งหมดนี้ต้องแก้ด้วยการศึกษาทั้งนั้น ประเทศที่เป็นนิกส์ ก็มีปัญหาทั้งนั้น เพราะพอเป็นนิกส์เข้า สภาพสังคมก็เดินตามปัญหาสังคมของประเทศที่พัฒนาแล้ว
เมื่อวานนี้มีคนที่ไปเยอรมันมาเล่าให้ฟัง พอดีขณะนี้ประเทศเยอรมันกำลังจะรวมกัน อีกไม่กี่วันข้างหน้า3 แต่ก่อนนี้เยอรมันตะวันออกปิดประเทศ อาตมาเคยไปเที่ยวก่อน ก็เข้าไม่ได้ จะไปเบอร์ลินตะวันตก ก็ต้องบินข้ามไป เราก็ได้แต่ดูกำแพงเบอร์ลิน ไปขึ้นบันไดแล้วก็มอง ตอนนี้เขาเปิดโอกาสให้เข้าไปดูได้ เขาบอกว่าสภาพมันต่างกัน
เยอรมันตะวันออกนี่เหมือนกับเมื่อ ๔๐-๕๐ ปีก่อน ตอนที่ถูกระเบิดเป็นอย่างไร ก็อยู่อย่างนั้น แล้วคนก็หนีออกไปจนแทบจะเป็นเมืองร้าง เป็นแถบๆ ไปเลย คนเยอรมันตะวันออกหนีมาเข้าเยอรมันตะวันตก แล้วก็มีคนทางประเทศที่กำลังพัฒนาเข้าไปทำงาน เพราะไม่มีกำลังคนที่จะทำงาน ก็เลยต้องเอาคนจากพวกประเทศที่กำลังพัฒนาเข้าไปทำ ชีวิตก็อยู่ในสภาพอย่างนี้ อันนี้ก็เป็นด้านหนึ่ง
ทีนี้หันมาดูเยอรมันตะวันตก ฝ่ายนี้รุ่งเรืองเจริญ มีวัตถุทันสมัย เยอรมันตะวันตกก้าวหน้าไปไกลลิบลับ ต่างจากเยอรมันตะวันออก ห่างกันราวฟ้ากับดิน
แต่ท่ามกลางความเจริญอย่างนั้น เมื่อเดินดู ก็พบสภาพ ชีวิตอีกด้านหนึ่งที่ไม่พึงปรารถนา มองเห็นคนนั่งฉีดยาเสพติดตามสถานที่ต่างๆ ตามที่นั่งพักข้างถนน มองเห็นกันชัดๆ ทั้งที่เจริญมาก แต่ก็มีความเสื่อมแฝงอมอยู่ในตัว อันนี้ก็เป็นบทเรียนแก่เรา
นี้เป็นตัวอย่างที่ควรจะมอง เป็นสุดโต่ง ๒ แบบ โลกเรานี้มักจะไปในทางสุดโต่ง ขณะนี้ค่ายคอมมิวนิสต์ได้เปลี่ยนไปมากแล้ว พลิกกลับมา ฝ่ายพวกทุนนิยมก็ดีใจบอกว่า เห็นไหม พวกนั้นมันไปไม่รอด ต้องมาเป็นอย่างเรา มาเป็น market system ต้องหันมาหาระบบตลาด แต่ที่จริงพวกทุนนิยมนี้ก็มีข้อบกพร่อง มีปัญหาที่ไม่ควรประมาทเหมือนกัน ซึ่งจะทำให้ไปไม่รอด
ว่าที่จริง พวกประเทศอุตสาหกรรมที่เป็นฝ่ายทุนนิยมนี่แหละ ที่เป็นตัวการสำคัญในการสร้างปัญหาทางด้านการพัฒนา เช่น ทำให้ธรรมชาติแวดล้อมเสียอยู่ในปัจจุบัน ถ้ามองให้ดีก็จะพบว่าพวกนี้ก็มีปัญหามากมาย เช่นอย่าง การติดโคเคน (cocaine)
ขณะนี้คนที่มาจากอเมริกา ทำงานเป็นพยาบาลที่นั่นก็เล่าให้ฟัง เสริมย้ำข่าวทางสื่อมวลชนของเขาที่เขาได้ยินได้ฟังอยู่แล้ว เขาเล่าถึงเรื่องปัญหายาเสพติดที่แพร่หลายในอเมริกา ถึงขนาดที่ว่า แม้แต่เด็กเกิดใหม่ โรงพยาบาลก็ต้องสร้างแผนกเด็กคลอดใหม่ ที่เป็นลูกของคนติดยาเสพติด เพราะเด็กพวกนี้ติดยามาตั้งแต่อยู่ในท้อง ต้องได้รับการดูแลรักษาเป็นพิเศษ
ประเทศอเมริกาก็จึงแย่ โรคเอดส์ ก็เฟื่องฟูที่นั่น ปัญหายาเสพติดงอมแงม ก็ที่นั่น ปัญหาจิตใจจนกระทั่งฆ่าตัวตายกันมาก ก็ที่นั่น4
เพราะฉะนั้น เราจะต้องมองให้ทั่ว ทำอย่างไรจะได้มัชฌิมาปฏิปทา ให้รู้จักดำเนินชีวิตที่พอเหมาะพอดี ซึ่งประเทศที่พัฒนาแล้วกำลังแสวงหากันอยู่ ขณะนี้แนวโน้มในทางความคิดของโลกก็มาทางนี้แล้ว
เชิงอรรถ
- หนังสือที่พูดถึงสภาพและภูมิหลังสังคมอเมริกัน ของผู้บรรยายเรื่องนี้เอง ก็มีหลายเล่ม เช่น มองอเมริกา มาแก้ปัญหาไทย (๒๕๒๕) รู้จักอเมริกา หันมาดูศักยภาพของไทย (๒๕๔๔) การพัฒนาที่ยั่งยืน (๒๕๓๘) มองสันติภาพโลก ผ่านอารยธรรมโลกาภิวัตน์ (๒๕๔๒)
- หลังยุคสงครามเย็นแล้ว (สงครามเย็นสิ้นสุดพร้อมกับสิ้นปี ๒๕๓๒/1989 คือ ๙ เดือนก่อนบรรยายเรื่องนี้) ต้องรู้จักจีนและกลุ่มชาติอาหรับให้มากด้วย
- เยอรมันตะวันตก และเยอรมันตะวันออก รวมประเทศในวันที่ ๓ ตุลาคม ๒๕๓๓/ 1990 (หลังจากบรรยายเรื่องนี้ ๒๓ วัน)
- นี่เป็นสภาพเมื่อบรรยายในปี ๒๕๓๓ แต่มาถึง พ.ศ. ๒๕๔๕ เมืองไทยแทบจะนำหน้าอเมริกาในทุกปัญหาที่เกี่ยวเนื่องกับการเสพเหล่านี้ ส่วนทางด้านการผลิต เมืองไทยแทบไม่มีอะไรก้าวหน้ามาเลย

No Comments
Comments are closed.