- บันทึกกำกับเล่ม
- รุ่งอรุณของการศึกษา เบิกฟ้าแห่งการพัฒนาที่ยั่งยืน
- -๑- เข้าสู่ยุคใหม่ของการพัฒนา – โลกก้าวไปถึงไหน
- ไทยเราอยู่ที่ใด
- ทางเลือกของสังคมไทย
- แนวคิดใหม่ในการพัฒนา
- ความคิดใหม่ตามมาด้วยถ้อยคำใหม่ๆ
- จากความเชี่ยวชาญเฉพาะด้าน สู่ความประสานเป็นองค์รวม
- มุ่งหาระบบชีวิตที่มีดุลยภาพ
- แยกตัวออกมาจะเป็นนาย แต่กลายเป็นทำลายตัวเอง
- เลิกคิดพิชิตธรรมชาติ วิทยาศาสตร์ถึงจุดหักเลี้ยว
- ความหวังของสังคมไทย ที่จะก้าวเข้าไปในยุคข่าวสารข้อมูล
- ภาวะแปลกแยกจากสภาพที่เป็นจริง และเกษตรกรรมแบบพึ่งพา
- ถ้าจะเป็นสังคมอุตสาหกรรม ก็ต้องมีชีวิตแบบนักผลิต
- เข้าสู่ยุคข่าวสารข้อมูล ได้เพิ่มทุนพัฒนาปัญญา หรือเอามาเสริมโมหะให้แก่กล้า
- ระวังจะได้แค่รับข่าวสาร แต่ไม่รู้จักสร้างสรรค์
- แยกไม่ได้ เลยไม่รู้จะเอาอะไรมาโยง
- การศึกษาที่ได้ผล ต้องให้คนสื่อสารเป็นด้วย
- “ทำเป็น” ที่ยังจำเป็น
- อุปกรณ์ที่เกื้อกูลแก่คนคิดเป็น
- -๒- รุ่งอรุณของการศึกษา
- “คิดเป็น” จะสมบูรณ์ เมื่อบรรจบกับ “คิดดี”
- จุดแยกเข้าสู่ทางแห่งการคิดเป็น และกระบวนการพัฒนา
- “คิดเป็น” ทำให้เห็นแง่มุมและทางเลือกที่จะไป
- “คิดเป็น” ในระบบแห่งการดำเนินชีวิตเป็น
- ดำเนินชีวิตเป็น ยังครอบคลุมอีกหลาย “เป็น”
- “คิดเป็น” คือแกนกลางของระบบการดำเนินชีวิตเป็น
- “เป็น” ที่สมบูรณ์ คือ พอดี ที่เรียกว่ามัชฌิมา
- คุณสมบัติหลักของคนมีประสิทธิภาพในยุคข่าวสารข้อมูล
- มองหาจริยธรรมได้ในระบบชีวิต ที่เป็นไปตามกฎเกณฑ์ของสัจธรรม
- ฐานะของจริยธรรม ในองค์รวมแห่งระบบชีวิตที่ดี
- ถ้าไม่เข้าถึงจริยธรรมที่แท้ ก็ได้แค่หัวข้อความประพฤติที่ดี
- คิดเป็น มองเห็นการพัฒนาเป็นองค์รวม
- คิดเป็น จะเกิดมีขึ้นได้อย่างไร
- การศึกษาเริ่ม เมื่อได้ตัวเร้าที่จะปลุกความคิดเป็น
- ไม่ใช่รู้จักหากัลยาณมิตรเท่านั้น ตัวเองก็ต้องเป็นกัลยาณมิตรด้วย
- วินัย คือการจัดสภาพให้เอื้อโอกาสแก่การพัฒนา
- การพัฒนาจะก้าวไป เมื่อมีแรงจูงใจใฝ่รู้ใฝ่สร้างสรรค์
- เมื่อมั่นใจในศักยภาพ ก็มุ่งมั่นพัฒนาตนให้เต็มที่
- จะพัฒนาตนได้ ต้องมีท่าทีต่อสิ่งทั้งหลายถูกต้อง
- เมื่อรู้จักมองตามเหตุปัจจัย ก็ได้เครื่องนำการพัฒนา ทั้งด้านปัญญาและการสร้างสรรค์
- ถ้าได้ความตื่นเร้าเป็นตัวเร่ง การพัฒนาก็ยิ่งไปได้รวด
- การศึกษาตลอดชีวิต กับทั้งชีวิตที่เป็นการศึกษา การศึกษาที่ชีวิตต้องหา กับชีวิตที่เป็นการศึกษาอยู่ในตัว
- เมื่อมีเหตุปัจจัย ชีวิตก็กลายเป็นการศึกษาไปเอง
- -๓- ฟ้าสาง ให้เห็นทางพัฒนาในสังคมไทย – จะพัฒนาสังคมไทย ก็ต้องรู้เข้าใจปัญหาเฉพาะของตัวเอง
- ต้องรู้เท่าทันทั้งปัญญาและปัญหา ของสังคมที่พัฒนานำหน้าเราไป
- ความเจริญที่รับเข้ามา แต่ไม่ย่อย
- ความเร่งร้อน ที่นำมาซึ่งความลักลั่น
- เมื่อพัฒนาไม่สมดุล องค์ประกอบก็ไม่ประสานเกื้อกูล
- คอยตามและรับจนเคย เลยลืมที่จะเป็นผู้นำและให้
- การปรับเปลี่ยนท่าทีครั้งใหญ่ ในกระบวนการพัฒนาของมนุษย์
- เมื่อยังไม่พัฒนา เห็นความพอดีว่าเป็นทุกข์ แต่ผู้ได้พัฒนารู้ว่า ความพอดีเป็นมรรคาแห่งสุข
- จะให้รักและอนุรักษ์ธรรมชาติ ก็ต้องทำเหตุปัจจัยที่จะให้รักและอนุรักษ์
- ปรับเปลี่ยนท่าทีใหม่แล้ว ผลดีที่จะได้คืออะไร
- พัฒนาครบถ้วน จึงจะเข้าถึงอิสรภาพ
- พัฒนาสี่ด้าน แต่โยงกันเป็นระบบอันเดียว
- จุดหมายของการศึกษา คือ จุดหมายของชีวิต การพัฒนาสู่อิสรภาพ ผ่านจุดหมายหลายระดับ
- คำโปรย
ถ้าไม่เข้าถึงจริยธรรมที่แท้
ก็ได้แค่หัวข้อความประพฤติที่ดี
สำหรับคนทั่วไป เรื่องที่ว่ามานี้ยังอาจจะซับซ้อน ความจริงพูดแค่นี้ก็ง่าย แต่จะให้รู้ทั่วถึงนั้นยาก ที่นี้สำหรับคนทั่วไปที่ยังไม่เข้าถึงสัจธรรม ยังไม่รู้ความจริงแท้ เพื่อจะช่วยให้เขาดำเนินชีวิตอย่างถูกต้อง จะได้เกิดปัญหาน้อย หรือไม่เกิดปัญหา ท่านก็เลยช่วยวางข้อปฏิบัติอะไรต่างๆ ไว้ให้เยอะแยะเป็นรายการสินค้าไป หัวข้อจริยธรรมก็เลยมีมากมาย เช่นบอกว่า คุณจะต้องมีสตินะ คุณจะต้องมีความเพียรนะ
คุณธรรมและข้อปฏิบัติเหล่านี้ เป็นหัวข้อหรือองค์ประกอบในระบบการดำเนินชีวิตที่จะแก้ปัญหาได้ ตัวจริยธรรมก็คือการปฏิบัติสอดคล้องกับความรู้ในความจริง แล้วทำให้กัน/แก้ปัญหาได้เท่านั้นเอง
ปัญหาก็คือ เราไม่ได้จริยธรรมที่เป็นจริยธรรมจริง เพราะไม่เข้าถึงสัจธรรม คือ เพราะไม่รู้ความจริง แต่เข้าใจผิดว่าตัวรู้แล้ว ก็เลยทำให้มนุษย์เข้าใจผิดต่อไปอีกว่า ตัวทำอย่างนี้จะแก้ปัญหาได้สำเร็จ แล้วกลายเป็นก่อปัญหาให้มากขึ้น ตัวอย่างเช่นเรื่องการพัฒนาในยุคที่ผ่านมา มนุษย์คิดว่าทำอย่างนั้นๆ จะแก้ปัญหาสำเร็จ แต่เพราะมนุษย์รู้เหตุปัจจัยไม่ทั่วถึง ไม่ถ้วนทั่ว เสร็จแล้วต่อมาในระยะยาวก็เกิดปัญหาอื่นขึ้นมา กลายเป็นแก้ปัญหาหนึ่งแล้วทำให้เกิดอีกปัญหาหนึ่ง ทั้งนี้ก็เพราะมนุษย์รู้สัจธรรมไม่ทั่วถึง ปัญหาจึงไม่รู้จักสิ้นสุด เรื่องก็แค่นี้แหละ
ถ้าทำถูกต้องก็หมดปัญหาเลย แต่มนุษย์ทั่วไปยังไม่เข้าถึงสัจธรรม ทำอย่างไรจะให้มนุษย์เข้าถึงสัจธรรม คือเข้าถึงความจริงของสิ่งทั้งหลาย ซึ่งจะต้องเข้าใจจริงๆ แล้วจึงจะปฏิบัติได้ถูกต้องจริงๆ เป็น จริยธรรมจริงๆ แล้วจึงจะได้ผลดีจริงๆ หมดทุกข์หมดปัญหาจริงๆ ก็เท่านั้นเอง เพราะฉะนั้น จริยธรรมจึงมีแค่นี้เอง เป็นเรื่องที่เหมือนกับง่ายๆ แต่ถ้าจับจุดไม่ถูก ก็เข้าถึงไม่ง่ายเลย
อย่างไรก็ตาม ถึงแม้จะยาก แต่ตอนนี้เราเอาแค่ความเข้าใจในตัวหลัก หรือ concept รวมก่อน ซึ่งมันก็แค่นี้เอง
สรุปความตอนนี้ว่า จริยธรรม ก็คือ การดำเนินชีวิตถูกต้อง หรือการดำเนินชีวิตที่ดีงาม คือการรู้จักดำเนินชีวิตให้ได้ผลดี หรือการดำเนินชีวิตเป็น (อย่างถึงขั้นพอดี) นั่นเอง
เมื่อขยายความออกไป ก็จึงได้ความหมายว่า จริยธรรมนั้น เป็นการดำเนินชีวิตที่เกิดจากการรู้เข้าใจความจริง รู้ถึงกฎเกณฑ์แห่งความเป็นไปตามเหตุปัจจัยของสิ่งทั้งหลายแล้ว ก็เอาความรู้นั้นมาใช้ ทำให้ปฏิบัติต่อชีวิตของตนเอง และปฏิบัติต่อสิ่งทั้งหลายรอบตัวได้ถูกต้อง สอดคล้องกับความจริงแห่งเหตุปัจจัยนั้น ก็ทำให้ผ่านพ้นสิ่งติดขัดบีบคั้น ทำให้ปัญหาไม่เกิดขึ้น หรือแก้ปัญหาได้ ปัญหาหมดไป ไร้ทุกข์ มีอิสรภาพ และสันติสุข อย่างนี้จึงเรียกว่า ดำเนินชีวิตเป็น ซึ่งทำให้หมดปัญหาได้จริง นี่แหละ คือจริยธรรม
พูดอีกสำนวนหนึ่งว่า จริยธรรม คือ การนำเอาความรู้ในสัจธรรมไปใช้ดำเนินชีวิตให้ได้ผลดีปลอดพ้นปัญหา
สำหรับคนที่เข้าถึงสัจธรรม รู้ความจริงแท้แล้ว การดำเนินชีวิตหรือปฏิบัติต่อสิ่งทั้งหลาย ก็ถูกต้องสอดคล้องกับความจริง ทำให้ปลอดพ้นปัญหาอย่างเป็นไปเอง จึงเป็นจริยธรรมที่แท้จริง
แต่สำหรับคนที่ยังไม่เข้าถึงสัจธรรม ยังไม่รู้จริงแท้ ก็ได้แต่เล่าเรียนอ่านฟัง และนำหัวข้อการประพฤติปฏิบัติทางจริยธรรมที่ท่านผู้รู้กำหนดวางหรือแนะนำไว้ เอามาใช้ดำเนินตาม เป็นจริยธรรมในขั้นของการฝึกเพื่อให้มีจริยธรรม
โดยเฉพาะสำหรับคนทั่วไป ซึ่งยังไม่สามารถรู้เข้าใจสัจธรรมได้มาก ยังไม่สามารถคิดได้มาก ก็อยากจะได้ของสำเร็จเอาไปใช้ จริยธรรมที่เป็นหัวข้อแบบรายการสินค้านั้นก็คือของสำเร็จที่เอามาใช้ได้เลย คล้ายๆ ว่าผู้รู้ได้เคยพิสูจน์มาแล้ว ได้เคยทดลองใช้สิ่งเหล่านี้มา ก็เลยเอามาบอกไว้ว่าอันนี้ดีนะ มีประโยชน์อย่างนี้ ใช้ได้อย่างนี้ เราก็ไปดูรายการว่า เออ สินค้าอันนี้ใช้ทำงานนั้นได้ สินค้าอันนั้นใช้ทำเรื่องนั้นได้ ได้ผลดีในแง่นั้น เราก็มาหยิบเอาไปใช้เลย มันก็ได้ผล นี่คือเรายังไม่รู้วิธีที่ดีกว่านั้น แต่บางทีก็ใช้ผิดๆ ถูกๆ ไปบ้าง
แต่ถ้าเรามีจริยธรรมที่แท้อยู่ในตัวเองแล้ว จริยธรรมแบบหัวข้อรายการสินค้านี้ ก็จะเป็นประโยชน์มากยิ่งขึ้น เหมือนคนที่เป็นช่างเองอยู่แล้ว สามารถใช้เครื่องมือต่างๆ ได้คล่องแคล่วและสำเร็จประโยชน์เต็มที่ ถึงแม้มีเครื่องมือน้อย ก็รู้ว่าจะต้องทำอย่างไร จะหาทางปฏิบัติได้ดีกว่า แต่ถ้ามีเครื่องมือพร้อมด้วย ก็ทำได้คล่องไว ได้ผลเต็มที่ไปเลย
เพราะฉะนั้น ผู้ที่เข้าถึงสัจธรรมโดยสมบูรณ์ บางทีอาจจะยังไม่เคยมาเรียนจริยธรรมแบบนักเรียนเลย ไม่เคยเรียนหัวข้อว่ามีอะไรบ้าง แต่เขาก็ดำเนินชีวิตถูกต้อง มีจริยธรรมอยู่ในตัวเขาเอง
จากที่กล่าวมานี้จะเห็นว่า จริยธรรมคือการดำเนินชีวิตเป็นนั้น เป็นองค์รวมของกิจกรรมที่ปฏิบัติอย่างถูกต้องในการดำเนินชีวิตทั้งหมด ซึ่งครอบคลุมการคิดเป็นเข้าไว้ด้วย ดังนั้น การคิดเป็น ซึ่งเป็นองค์ประกอบอย่างหนึ่งของการดำเนินชีวิตเป็นนั้น จึงเป็นส่วนหนึ่งของจริยธรรม หรือเป็นจริยธรรมส่วนหนึ่งด้วย นี่ก็คือแง่ที่ว่าการคิดเป็นโยงไปถึงจริยธรรมอย่างไร

No Comments
Comments are closed.